Dijital oyunların çocuklar üzerindeki etkisi büyüyor

Gelişen teknoloji ile oyunlar sürekli etkileniyor. Çocukların dijital oyunların etkisi altında kalması durumunda olumlu ve olumsuz sonuçlar doğuyor. Dijital oyunların çocuklar üzerindeki etkisi hakkındaki sorularımızı Aksaray Üniversitesi Öğretim Elemanı olan Araştırma Görevlisi İbrahim Kahraman cevapladı.

Dijital oyun nedir?

Telefon, oyun konsolları ve bilgisayar üzerinden oynanılan oyunlardır. Bu oyunların temel yapısında; girdi cihazları (klavye, fare, oyun kolu), işlem cihazları (oyun konsolu, bilgisayar, telefon), çıktı cihazları (monitör, telefon ekranı, TV), ve oyuncular vardır. Oyuncu bir karar veriyor, tuşa basıyor ve ekranda sonucu görüyor. Bu durum oyun kapatılana kadar döngü şeklinde devam ediyor.

Dijital oyun türleri nelerdir?

Dijital oyunları net bir şekilde sınıflandırmak mümkün değil. Mesela onları sadece konsol, telefon ve bilgisayar oyunu olarak ayıramayız. Oyuncu sayısına göre tek kişilik, co-op yani eşli ve çok kişilik oyunlar şeklinde bir sınıflandırma yapmak mümkün.

Temalarına göre; aksiyon, savaş, macera, bulmaca vb. şeklinde sınıflandırma yapmak da mümkün. Bir oyun birçok türü bünyesinde barındırabildiği için bu sınıflandırmayı yapmak kolay değil.

Dijital oyunlarda yaş kısıtlaması var mıdır?

Var ama maalesef çok dikkate alınmıyor. Oyunlardaki kısıtlamalar TV dizilerindeki akıllı işaretlere benziyor. Akıllı işaretlerden bazıları "korku ve şiddet içerir", "13 yaş ve üzeri izleyiciler içindir" gibi uyarılarda bulunur. Bu tür işaretler oyunlarda da mevcut. Yaş kısıtlaması için akıllı işaretler 3, 7, 12, 16 ve 18 olarak veriliyor. Aynı şekilde şiddet, kötü dil kullanımı, korku vb. uyarıları da veriliyor. Bunlar oyunların satıldıkları kutularda, web sayfalarında ya da oyun ekranının bir köşesinde mevcut ama pek dikkate alındıklarını söyleyemem.

Dijital oyunların fiziksel ve ruhsal sağlığa ne gibi etkileri oluyor?

Oyunlar kötüdür, bağımlılık yaparlar, insanları asosyal olmaya iterler gibi çeşitli önyargılar var. Ben oyunlar başlı başına kötüdür diyemem. Öyle olduklarını düşünmüyorum. Tabii ki bağımlılık yapan kötü oyunlar var. Propaganda niteliği taşıyan, insanları şiddete, küfürlü konuşmaya özendirecek oyunlar var. Sizleri hiç alakanız olmayan bir siyasi görüşe dahil edebilen ve o siyasi görüşün gereklerini oyun karakteri aracılığıyla size uygulatan oyunlar var. Oyunlar insanları hiç beklemedikleri bir anda yakalayıp, yapımcılarının istedikleri yere sürükleyebiliyor. Ancak bu biraz da kişinin kendi tercihidir. Çünkü bir oyunu oynayıp oynamamak oyuncunun kendi tercihidir. Eğer oyundaki anlatıdan hoşlanmadığı halde oynamaya devam ediyorsa ya da oyun oynarken arkadaşları ile küfürlü konuşmayı tercih ediyorsa tüm suçu oyuna atmak yerine oyuncuya da bakmak gerekir. Oyun ekranı karşısında fazla vakit geçirmek göz ve duruş bozukluğuna sebep oluyor. Fakat burada da oyuna değil, bilinçsiz bir şekilde çok uzun süre oyun oynayan oyuncuya bakmak gerekir.

Oyunların olumlu etkileri de var. Mesela el göz koordinasyonunu geliştiriyor. Eğer bilgisayarı sıklıkla kullandığınız bir mesleğiniz varsa, işinizi daha pratik yapmanızı sağlıyor. Çevrenizde gerçekleşen olaylara karşı farkındalığını ve tepki verme hızınızı artırabiliyor. Bazı oyunlar stratejik düşünme yeteneğinizi geliştiriyor, ahlaki kararlar verebilmenizi sağlıyor. Oyunlarda meydana gelen olayların sebep sonuç ilişkilerini kurarak mantık yürütme kabiliyetinizi artırıyor. Oyunların kendi içlerinde ekonomik sistemleri de bulunuyor. Bu ekonomik sistem içinde parayı doğru şekilde kullanmayı da öğretebiliyor. Başa dönecek olursak parayı iyi ya da kötü yönetmek, ahlaki ya da ahlaki olmayan bir karar vermek oyunun değil oyuncunun kontrolündedir. Neticede zararlı bir oyunu oynayıp oynamamak oyuncunun kararıdır.

Dijital oyunların çocuklar üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir?

Etkiler söylediklerimizle aynıdır. Çocuklar oyunlara daha meraklı. Bu noktada anne ve babalar devreye giriyor. Çocuklara ağlamadan uslu durmaları için tablet, telefon verilmesi halinde ya video izliyorlar ya da oyun oynuyorlar. Çocuklar kendisine verilenlerle yetinmek yerine daha fazlasını istiyor ve bağımlı oluyorlar. Ebeveynlerin çocuklarına sınırlı ve bilinçli

bir şekilde oyun oynama izni vermeleri, oyun ile gerçek arasındaki ayrımı onlara anlatmaları gerekiyor. Aksi halde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabiliyor. Özetle her şeyin fazlası zarar.

Eğitsel dijital oyunların çocuklar üzerinde öğretme etkisi var mıdır? Var ise tek başına yeterli midir?

Kesinlikle vardır. Fakat olumsuz şeyleri öğretme yönü daha çokmuş gibi görünüyor. Tabii ki oyunlar tek başına öğreticidir diyemeyiz ama destek unsuru olarak görebiliriz. Mesela çocuğunuza hayvan sevgisini öğretmek istiyorsanız kedi besleme oyunu size yardımcı olabilir. Ama tek başına yeterli olmaz. Çocuğun gerçek bir kediye de dokunması, onu beslemesi gerekir.

Dijital oyunlarda gelecekte bizleri neler bekliyor?

Dijital oyunlar askeri teknolojiler sayesinde ortaya çıktılar. Oyunlar zamanla o kadar çok ivme kazandı ki bu teknolojiler, askeri alanın dışına çıktı, devasa bir sektör oldu. Böyle bir sektörde yeni teknolojilerin üretilmesi şaşırtıcı değil. İzlediğim bir filmde teknolojik bir gözlük kullanılıyordu. Film karakteri artırılmış gerçeklik ortamında gerçek ile dijitali aynı anda yaşıyordu. Bunun hayatımıza gerçekten girmesi beklenebilir bir durumdur. Ki zaten EVA eSports Virtual Arenas adı verilen etkinliklerde bu teknoloji kullanılıyor. Oyuncular hazır edilen oyun alanında VR gözlükler ve diğer oyun araçlarını giyerek birbirlerine karşı mücadele ediyorlar. Kullanılan oyun araçları oldukça büyük ve günlük hayatta kullanılamayan tarzda. Ama teknoloji gelişiyor. Çok daha küçük bir VR gözlük ve artırılmış gerçeklik teknolojisi ile sahilde koştuğumuz yolu bir oyun alanına dönüştürmek uzak görünmüyor bana. Düşünsenize, sağlıklı bir yaşam için yürüyüş yapmalısınız ama istemiyorsunuz. VR gözlüğünüzü takıp artırılmış gerçeklik sayesinde sevdiğiniz ünlüyle yarışarak ve her yüz metrede bir ödül alarak kendinizi motive edebilirsiniz. Oyunlar ve oyun teknolojileri günlük hayatın hemen her yerinde kullanılmalarına dair büyük bir potansiyele sahip bence.

Haber: Bükre Yaşdere